Het Bargerveen bij Zwartemeer

Meerstalblok - Amsterdamscheveld - Schoonebeekerveld - Duitse grens - Meerstalblok

 

 

routekaart Bargerveen bij Zwartemeer (Van deze route is ook een kortere versie van 6 Km beschreven)

Naast de vele bossen, heide, zandverstuivingen en fraaie waterrijke gebieden, heeft Nederland nog iets bijzonders in huis: Hoogveen.

Deze rondwandeling gaat door een totaal ander landschap dan we doorgaans bezoeken, een gebied met oeroude vennetjes, moerassen, berkenbossen en veen.

De paden bestaan voor een groot deel, hoe kan het ook anders, uit veengrond. Ook zijn er langere zandpaden en een kort stukje verharde weg in de route opgenomen.

De veenpaden kunnen na een natte periode erg drassig zijn en dan loopt het erg 'zwaar'. Van gebaande paden afwijken is niet aan te bevelen, voor je het weet haal je een nat voetje of erger.

Wandelen in en rond het hoogveen is het plezierigst op een zonnige lente- winter- of herfstdag. Voor een hete zomerdag is er te weinig schaduw en kun je nogal overlast hebben van de enorme hoeveelheden insecten in dit vochtige gebied.

start van de route bij de picknickplaats Beginnen aan de wandeling doen we vanaf de grote parkeerplaats aan de Hogeweg achter Zwartemeer, een dorpje in Oost-Drenthe pal aan de Duitse grens. (Voor vergroting kaart zie Google maps)

Wie vanaf de parkeerplaats het Bargerveen inloopt, komt eerst bij een picknickplaats aan de linkerzijde waar uitzonderlijk grote banken en tafels zijn geplaatst. Daar kan de hele familie in een keer aan tafel.

Ook staan er enkele informatieborden over deze speciale omgeving, een grondwatermeter, en zie je in de verte bij het meertje een vogelkijkhut staan.

Net voor deze picknickplaats gaan we schuin rechtsaf het dijkje omhoog en volgen daar de markeringen van zowel de rode, de blauwe als de gele wandelroute.

Alle routes gaan rechtsaf een lange rechte veendijk over. Al na enkele meters zien we eerst links en verderop rechts de eerste watergebieden. Bij helder en windstil weer zijn de schitterende spiegelingen in het water een eldorado voor hobbyfotografen.

waterspiegelingen in een veenmeertje

Slechts 66 ha hoogveen was er overgebleven na de afgravingen van het Bourtangermoeras. Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw, toen bij Zwartemeer een groot gebied tot 'hoogveen natuurreservaat' is benoemd onder beheer van Staatsbosbeheer. Nu zijn er weer 2300ha veen, waarvan de helft weer ‘groeiend veen’ is geworden.

waterspiegelingen in een veenmeertje Met 1mm per jaar groeit het inmiddels weer aan. Het oorspronkelijke Bourtangermoeras strekte zich 160.000 ha groot uit over Oost-Groningen en Oost-Drenthe en nog eens 140.000 ha in Duitsland. Het overgebleven hoogveengebied in Duitsland is zelfs nog veel groter dan de 2300 ha aan onze kant van de grens. En nog steeds is het een aaneengesloten grensoverschrijdend natuurpark.

We lopen de dijk helemaal af tot aan een T-splitsing en slaan daar linksaf. Verderop volgen we dan nog steeds de gele route weer naar rechts waarbij we rechts van een klein vennetje passeren waar als we geluk hebben, het veenmos zijn witte pluimen vertoont.

Voorbij dit vennetje dan nogmaals rechtsaf een recht pad op met verderop wat struikgewas richting het bos.

Dit deel van het veengebied is het 'Meerstalblok'. Het Meerstalblok is het kleinste gebied met de meeste afwisseling. Hier ligt het enige nooit afgegraven stukje hoogveen en er zijn nog originele Meerstallen, uniek in Nederland. (Meerstallen zijn kleine veenmeertjes met actief levend hoogveen)

Hier komen enkele uiterst zeldzame plant- en diersoorten voor, zodat een deel van dit gebied alleen toegankelijk is onder begeleiding van een boswachter.

waterspiegelingen in een veenmeertje

We lopen het pad alsmaar rechtdoor af tot deze weer op een T-splitsing met een brede zandweg uitkomt. Daar slaan we linksaf en lopen daarmee langs de rand van het natuurgebied. Verderop komen we het bos uit bij een volgende splitsing en staan dan bij een weiland.

Vlak voor we het bos verlaten ligt links een stukje droge grond tussen enkele vennetjes. Bij droog weer is dit linksaf een klein eindje begaanbaar en vinden we daar een prachtig stukje oorspronkelijke natuur. De foto hierboven is daar gemaakt.

nieuw aangelegde veendijk

natuurgebied Bargerveen Voor het weiland slaan we linksaf en volgen daar de in 2010/2011 nieuw aangelegde brede veendijk. Verderop passeren we dan een hek over dezelfde dijk terwijl we links over het afwisselende landschap van het Bargerveen uitkijken. Als we geluk hebben zien we een prachtige kudde geiten die het gebied begrazen.

Rechts hebben we een ruim uitzicht over de weilanden met een enkele boerderij in de verte. Hier grazen de koeien nog buiten in de wei.

De wandeling gaat steeds maar rechtdoor, ook zijn de gele routemarkeringen niet overal duidelijk aanwezig. Die afwezigheid kan te maken hebben met de werkzaamheden die er nog plaatsvonden bij ons bezoek, maar zijwegen zijn er toch niet dus verdwalen is onmogelijk.

Bijna aan het einde van het pad zien we rechts een nieuw aangelegde waterpartij verschijnen. Hier moet de natuur nog tot wasdom komen maar ook zo ziet het er bijzonder fraai uit. Zeker door het rijtje bomen midden in het water.

natuurgebied Bargerveen

We lopen links van dit water langs en komen dan op een splitsing met een brede zandweg. Daar zijn de gele markeringen wel weer duidelijk aanwezig en we pakken deze weer op. Even rechts om het water heen, dan linksaf een smal veenpad over.

Verderop buigt het paadje naar links en komen we weer op een lang recht gedeelte dwars door het veen. Overal in het gebied zijn nog hoge veenranden te vinden en hier zien we er een mooi voorbeeld van. Rechts is de veenlaag nog 2 meter hoog en we lopen er lange tijd aan langs. Het veel lagere gedeelte waar we op lopen, en links over uitkijken, is duidelijk grondig afgegraven. (Overigens waren de oorspronkelijk plaatselijke veenlagen tot wel 10 meter hoog).

het wordt warm, het fleecevest kan uit

Onlangs is het hoge gras links afgefakkeld en rest ons een blik over de zwart geblakerde stoppels. Wanneer we ons omdraaien en er van de andere kant naar kijken ziet het er meer groen dan zwart uit. De natuur laat ons zien wat de zuidzijde is, daar komen de frisgroene plantjes al weer boven de grond kijken.

In het buurdorp van Zwartemeer, Bargercompascuum, is een Veenmuseum opgericht waar alles over het vervenen/turfsteken te ontdekken valt. Er is zelfs een compleet dorp nagebouwd in de stijl van de ‘vervening tijden’. Link: http://www.veenpark.nl/ Een aanrader om eens te bezoeken.

natuurgebied Bargerveen

Halverwege het pad bij een klein bosje gaat de gele route naar rechts omhoog en gaan we over het hoogveen verder. Ook hier nergens zijwegen, dus is de route eenvoudig te volgen. Hier lopen we door een zeer gevarieerde omgeving met hier en daar bijzondere groepjes bomen en struiken waaronder veel krentenbomen. Maar ook de lage vegetatie met vaak veelkleurige mossen trekt de aandacht. In het hoogveen ziet het er in elk seizoen totaal anders uit. Dit is dan ook een route die meerdere keren per jaar kan worden gelopen wanneer er weer andere plantensoorten in bloei staan, zonder te gaan vervelen.

uitzichtheuvel in het Bargerveen Uiteindelijk gaat het pad rechtsaf en staan we na enkele meters op een parkeerplaats. Hier gaan we links naar de straat en steken deze over om daarna een uitzichtheuvel te beklimmen.

Bovenop de heuvel staan enkele bankjes wat dit een mooie plaats maakt voor een eerste korte pauze.

Hier scheiden zich de korte en lange versie van onze routes door het veen. De korte versie volgt verder de gele route door voor de heuvel linksaf de klinkerweg te volgen.

Deze langere route verlaat nu de gele markeringen door aan de voet van de heuvel en met het gezicht richting de traptreden rechtsaf te slaan. Een pad parallel aan en links van de straatweg.

Weer een recht pad met links een gebied afgezet met schapengaas, rechts een rijtje bomen tussen ons wandelpad en een enkele auto op de straat.

nu trekken we de heide in Het lijkt eerst eindeloos ver door te lopen, maar dat valt erg mee. Verderop zit een hek in de afrastering waardoor we linksaf het veld in kunnen lopen.

Dit wordt gemarkeerd door blauwe paaltjes die we nu een tijdje gaan volgen door een uitgestrekt heidegebied.

(Dit is overigens een andere blauwe route dan het bij de startplaats aangeven 'blauw').

Dit gedeelte van het veengebied heet Amsterdamscheveld, waar we via een mooi en tamelijk breed wandelpad doorheen gaan trekken.

Helaas staat het oneindig grote heideveld nu niet in bloei, een reden om hier later in het jaar nog eens terug te komen.

In het heideveld staat slechts hier een daar een enkele boom en soms komen we langs een klein vennetje of waterplasje. Het is er duidelijk veel droger dan in het Meerstalblok.

nu trekken we de heide in

het veerooster vlak voor de veendijkOok nu weer is de route niet te missen, er is weer slechts een begaanbaar pad over lange afstand en deze is ook nog eens duidelijk en regelmatig gemarkeerd.

Naast het blauw zien we ook regelmatig de rood/wit markeringen van een LAW. (Lange afstand Wandelroute). In dit geval lopen we op met het Noaberpad, een 379 kilometer lange grensroute van het Groningse Nieuweschans naar het Duitse Emmerich.

Eerst een lang recht pad steeds langs de omheining, daarna naar links draaiend en na nog een recht gedeelte begint het meer te kronkelen en wordt het mooier en mooier.

Uiteindelijk buigt het pad sterk naar rechts om daarna verderop weer naar links te gaan richting een veerooster. (foto)

Deze steken we over waarna er nog enkele meters door een bosje volgen voor we weer een veendijk opklimmen.

Op de dijk gaan we dan linksaf richting 'Duitse grens' en laten daarbij het Noaberpad weer achter ons. Verderop staat een bankje rechts van het pad, net voor we weer een veerooster over moeten steken. We besluiten om het bankje te bezetten en aan de boterhammen te beginnen. Heerlijk in het warme vroege voorjaarszonnetje.

een lange wandeling over de kaarsrechte dijk

Na de lunch trekken we verder over de dijk, het veerooster over, en laten dan de heide achter ons. Het wordt weer natter aan beide zijden van de veendijk. Prachtige vergezichten tot zelfs in de verte de rij windmolens in Duitsland, maar ook dichtbij zien we veel moois. Vooral de weerspiegelingen van solitaire gras- en rietpollen in het moeras en de diversiteit aan struikgewas in en om de watertjes maken dit een uniek stukje natuur.

het kruispunt tussen Amsterdamsche- en Schoonebeekerveld

Het is weer een lang recht stuk, maar vervelen doet het geen moment. Dan komen we uiteindelijk op een kruising van brede zandwegen en een fietspad. We gaan er straks rechtdoor oversteken, maar eerst bekijken we een groot blok steen dat daar rechts om het hoekje staat. Echter zonder te begrijpen waar we precies naar staan te kijken.

...en lelijk was het ook! Hier rechts ligt het Schoonebeekerveld waar we rechtsaf hadden gewild om ook om dat blok heen te lopen. We komen echter in gesprek met een oudere man die ons dat afraad.

We zouden dan deels over asfalt moeten lopen en de route hier rechtdoor zou veel mooier zijn om te volgen.

De man vertelt dat hij aan de rand van het veen is geboren en zijn vrouw zelfs in een huisje dat er ooit midden in het veen heeft gestaan. Van zo iemand kun je het advies de route te wijzigen maar beter aannemen.

Ook verschaft hij ons meer duidelijkheid over de grote rechthoekige steen. Dit zou een sculptuur/monument zijn waarbij de vier vlakke zijden wijzen naar de velden waaruit het gebied bestaat. Hij vind het maar niks, vooral omdat hij wist te vertellen wat het had gekost om deze steen (uit Ierland?) hier te kunnen plaatsen. En lelijk was het ook!

Wij steken het fietspad en de zandweg over en vervolgen onze rondwandeling over de dijk naar de Duitse grens, tussen het Amsterdamscheveld en het Schoonebeekerveld door.

Na al het moois waar we al doorheen zijn getrokken verwachten we het hoogtepunt wel te hebben gezien. Mis dus. De natuur kan nog indrukwekkender worden en dat begint hier als de dijk verderop helemaal door water wordt omsloten. De foto's hieronder zullen voor zich spreken.

een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen een prachtig gedeelte van het Bargerveen

een prachtig gedeelte van het Bargerveen

Voor dit deel van de rondwandeling geldt een extra waarschuwing tijdens het broedseizoen van de enorme aantallen watervogels. De Zwartemeerder die we eerder bij het monument spraken waarschuwde voor agressieve meeuwen die ter bescherming van hun nest soms erg laag over je hoofd zouden kunnen vliegen. Of zelfs een hoed of pet kunnen aanvallen. Daarvoor zijn wij nog iets te vroeg in het jaar, maar het gekrijs van de duizenden vogels krijgen we wel mee. Een ongelooflijke herrie gedurende het hele traject tot aan de Duitse grens. Prachtig!

een pauze aan de waterkant

verder over de grensweg Na weer een lang en recht eind lopen eindigt de dijk bij een brede zandweg met fietspad. In een hoekje bij het water zoeken we nog even een plekje om van het zonnetje en een appel te genieten.

Daarna slaan we het brede pad linksaf in en lopen dan pal langs de Duitse grens. De bomenrij rechts vormt de eigenlijke grens.

Bij een naar voren staande boom verderop gaat er ook een paadje rechtsaf naar een schuilhut achter de bomenrij op het grondgebied van onze oosterburen. 'Niet grensbewoners' vinden het vaak nogal leuk om eens lopend de grens over te steken, wij doen dat dagelijks en slaan dit vermaak vandaag maar over.

Het wordt andermaal een lang traject over deze zandweg, maar wel weer met veel gevarieerde natuur aan de linkerzijde in het Amsterdamscheveld. Heide, natte gebieden, en op regelmatige afstand weer fotogenieke vennetjes.

verder over de grensweg

Halverwege komen we zonder dat dit duidelijk zichtbaar is terug in het Meerstalblok. Het gebied daar links is het gedeelte dat alleen toegankelijk is onder begeleiding van een boswachter. Leuke vennetjes nodigen uit om er even langer bij stil te staan en dat wordt vergemakkelijkt door een bankje hier en daar.

rustgevende vennetjes

Het einde van dit pad wordt van verre aangekondigd door een tweede uitkijkheuvel. Opnieuw een plekje om even stil bij te houden en boven op de heuvel de bankjes te testen.

de volgende uitzichtheuvel Het uitzicht is hier vooral gericht op het landschap achter deze verhoging; Het 'nieuwe platte land' van na de vervening met op de achtergrond de lintbebouwing van Zwartemeer.

Zoals Zwartemeer zijn er veel dorpen in deze omgeving te vinden zijn, allemaal ontstaan langs de vele kanalen, ooit gegraven om de hier gewonnen turf af te voeren.

Rechts van de 'bult' is nog een heel ander landschap zichtbaar. Daar, slechts enkele meters over de grens, is onlangs het veen afgegraven en wordt er nog steeds in het veen gewerkt.

Vervolgen doen we onze wandeltocht door achter de heuvel linksaf te slaan, langs het kanaal en het fietspad links houdend.

Het pad dat we nu volgen vormt de scheiding tussen het hoogveengebied Bargerveen en de in de vorige eeuw nieuw gewonnen landbouwgronden.

 

het kerkje van Zwartemeer

Deze keer komen we aan het eind van het pad op een verharde weg uit. Rechts een boerderij in gebruik bij Staatsbosbeheer, en voor het gebouw een rotonde waarin een wimpel uit metaal staat met erin de naam van dit gebied.

Bargerveen, een wimpel van ijzer Recht tegenover de boerderij zien we een brede en hoge schutting, deels opgebouwd met gevlochten takken en ervoor enkele informatieborden.

Dit is een van de vogelkijkplaatsen. Vanachter de 'takkenmuur' kunnen de liefhebbers van watervogels in de plas erachter kijken en de veelheid aan soorten fotograferen.

Er zijn nu twee manieren om terug te gaan naar de parkeerplaats afhankelijk van de omstandigheden. Rechtsaf over de verharde weg naar de kerk en daarna linksaf over de weg terug naar de startplaats is de gemakkelijke optie.

Een mooiere route gaat over de dijk om de waterplas heen, maar als het erg nat is of het gras ongemaaid, is de eerste route beter.

Voor de tweede optie lopen we op de vogelkijkmuur af en gaan er net voor rechtsaf over het graspad links van een sloot langs. Verderop is een hek zichtbaar waarin helemaal links een doorgang is gemaakt voor wandelaars.

over de dijk terug naar het startpunt

Voorbij het hek houden we nog even aan op de kerk waar we dan recht op aflopen, om daarna links de dijk omhoog te gaan en daarna boven op de dijk te blijven en alle bochten die deze vormt meelopen. Tot helemaal terug op de parkeerplaats.

Mocht je aan deze variant beginnen en het lopen valt wat tegen, dan zijn er verderop nog mogelijkheden om alsnog rechts de dijk af te gaan en langs de weg terug te wandelen.